Blog 121 – De dood in gedichten (1) – Dylan Thomas

 

Rouw
Er zijn wel eerder mensen gestorven die ik liefhad of in ieder geval heel goed gekend heb – opa’s en oma’s, mijn vader, mijn ex-man, mijn zwager – maar nu ik mijn tweelingzus aan de dood heb verloren, weet ik pas wat rouw is.

Mijn tweelingzus Rina wás er gewoon altijd, of we elkaar nu vaak zagen of niet. Ze was mijn natuurlijke bondgenoot en haar aanwezigheid naast mij was vanzelfsprekend.

 

Rouw heeft blijkbaar vele verschijningsvormen. Je voelt woede, verbijstering, ongeloof, spijt, schuld (waarom zij dood en ik niet?, waarom ik wel kinderen en zij niet?), onbegrip, maar soms ook overgave, acceptatie van het onvermijdelijke, berusting.

 

Tijdens mijn rouwproces voel ik in de eerste plaats veel woede over de ziekte en het afscheid moeten nemen van mijn tweelingzus en haar man Rick die, heel kort voordat zij ziek werd, overleed.


Dylan Thomas
Dylan Thomas heeft in 1951 een gedicht geschreven waarin hij tekeergaat tegen de dood – het uitsterven van het licht als je nog zo veel meer had willen doen en betekenen.

Het gedicht heet is Do not go gentle into that good night. Hij schreef het bij de dood van zijn vader. Het is alleen jammer dat hij er blijkbaar van uitgaat dat de wereld alleen uit mannen bestaat.

 

Dylan Thomas kwam uit Wales, werd Engelstalig opgevoed en leefde van 1914 tot 1953.

Vertaling
Op internet vond ik een mooie vertaling van het gedicht van Dylan Thomas. De vertaler is Arie van der Kroft.

Op https://sites.google.com/site/arievanderkrogtvertalingen/ schrijft hij:

Er is geen andere manier om dichter bij een tekst te komen, dan door hem te vertalen. Je moet dan namelijk op zoek naar de betekenis van de brontekst, naar de bedoelingen van de dichter en naar het effect van het gedicht op de lezer. En je moet je de vraag stellen hoe je eenzelfde leeservaring kunt bereiken in de nieuwe taal en dus bij een ander publiek.

En dat alles in de wetenschap dat je met elke omzetting juist verder van de oorspronkelijke tekst afraakt, want elke vertaling is een verloren zaak. Per definitie.”

en

… mijn belangrijkste doel is genieten van emotie die taal teweeg kan brengen. Voor mij geldt dat die emotie intenser wordt, naarmate de tekst eenvoudiger is. Toegankelijkheid is voor mij een belangrijk doel, dat ik veelal pas bereik na veel wrijven en poetsen. Want wrijven geeft glans.”

 

Hieronder het gedicht, met de vertaling eronder

Do not go gentle into that good night,

Old age should burn and rage at close of day;

Rage, rage against the dying of the light.

 

Though wise men at their end know dark is right,

Because their words had forked no lightning they

Do not go gentle into that good night.

 

Good men, the last wave by, crying how bright

Their frail deeds might have danced in a green bay,

Rage, rage against the dying of the light.

 

Wild men who caught and sang the sun in flight,

And learn, too late, they grieved it on its way,

Do not go gentle into that good night.

 

Grave men, near death, who see with blinding sight

Blind eyes could blaze like meteors and be gay,

Rage, rage against the dying of the light.

 


And you, my father, there on the sad height,

Curse, bless me now with your fierce tears, I pray.

Do not go gentle into that good night.

Rage, rage against the dying of the light.

 

(1951) Dylan Thomas.

 

Verdwijn niet zomaar in de zoete nacht.

Vlam op en vecht wanneer het avond wordt;

Vecht, vecht, omdat het licht niet sterven mag.


De wijze, die weet dat het duister wacht,

Omdat geen licht ooit voortsproot uit zijn woord,

Verdwijnt niet zomaar in de zoete nacht.

 

De goede, die hier aanspoelde en dacht:
In deze baai dansen mijn deugden voort,
Vecht, vecht, omdat het licht niet sterven mag.


De wilde, die met zang de zon aanbad
En te laat zag dat dat zijn baan verstoort,
Verdwijnt niet zomaar in de zoete nacht.

 

De dappere, haast dood, die blind nog zag
Met ogen stralend als een meteoor,
Vecht, vecht, omdat het licht niet sterven mag.


En u, mijn vader, door mij zo geacht,

Vloek, zegen mij met tranen, maar vecht door.

Verdwijn niet zomaar in de zoete nacht.

Vecht, vecht, omdat het licht niet sterven mag.


(Arie van der Krogt)

 

Vertolkingen
Op YouTube is te horen hoe Anthony Hopkins dit gedicht voordraagt:

https://www.youtube.com/watch?v=ESWzPhZWYeI

 

En zo vertolkten het Stedelijk Helmonds Concertkoor en het Metropool Orkest, met John Cale, Do Not Go Gentle Into That Good Night.

Brian Eno produceerde het album Words for the dying, waar dit en een aantal andere gedichten van Dylan Thomas op muziek zijn gezet.

 

Elsa Groenman-Warmelink
e.warmelink@gmail.com

06-281 284 69

beëdigd tolk-vertaalster Engels
vertaalster Duits-Nederlands

 

Wil je reageren? Dan is het handig om het nummer van het blog waarop je reageert in je bericht te vermelden.
Zie reactieformulier onderaan deze pagina. Je e-mailadres wordt niet gepubliceerd.

 

 

Blog 122 – De dood in gedichten (2) – Emily Dickinson

 

De Amerikaanse dichteres Emily Dickinson (1830 – 1886) heeft verschillende gedichten over de dood geschreven. Het gedicht (met vertaling van Ans Bouter) dat ik hieronder plaats, heeft niets met woede te maken, zoals het gedicht van Dylan Thomas in blog nr. 121.

 

Because I could not stop for Death gaat niet over de dood van een geliefde, maar over de eigen dood, die de dichteres per definitie nog niet zelf ervaren heeft. Het lijkt of ze hier een soort bovennatuurlijke ervaring heeft.


Eerst lijkt ze te accepteren dat de Dood haar komt ophalen, maar gaandeweg begint ze zich ongemakkelijk te voelen en realiseert ze zich dat de dood niet zo prettig is als ze eerst vermoed had. Het graf is donker en koud.

 

Het wordt voor mij uit het gedicht niet duidelijk of de dichteres uitgaat van het eeuwige leven na de dood of juist van het teruggaan naar het niets dat er ook was vóór het leven.

Het is het best bewaarde geheim van het leven: wat komt erna?

 

Onder de vertaling van Ans Bouter plaats ik de vertaling van Peter Verstegen van dit gedicht.

 

Het gedicht van Emily Dickinson


Because I could not stop for Death


Because I could not stop for Death -
He kindly stopped for me -
The Carriage held but just Ourselves -
And Immortality.

We slowly drove - He knew no haste
And I had put away
My labor, and my leisure too
For His Civility -

We passed the School where Children strove
At Recess - in the Ring -
We passed the Fields of Gazing Grain -
We passed the Setting Sun -

We paused before a House that seemed
A Swelling of the Ground -
The roof was scarcely visible -
The Cornice - in the Ground -

Since then - ’t is Centuries - but each
Feels shorter than the Day
I first surmised the Horses' Heads
Were toward Eternity -

 

 

De vertaling van Ans Bouter


Ik had voor Dood geen tijd gehad

Ik had voor Dood geen tijd gehad
Maar hij kwam wél op tijd
We zaten samen in de koets
Met naast ons eeuwigheid

Een slakkengang – hij had geen haast
Mijn werk was opgeschort
Van vrije tijd sprak ik niet meer
Uit een soort piëteit

We zagen kinderen op het plein
Ze speelden in een kring
We zagen velden vol met graan
De zon die onderging

We stopten bij een huis dat leek
Verscholen in het land
Het dak was nauwelijks te zien
Je zag nog net de rand

’t Is eeuwen al geleden weer
Soms lijkt het nog maar kort
De paarden roken vast het eerst
De geur van eindigheid


Wordt hier trouwens  i.p.v. ‘eindigheid’ ‘eeuwigheid’ bedoeld??


De vertaling van Peter Verstegen:

Daar ik voor Dood niet stoppen kon-                                                          
Deed hij ’t attent voor mij                                                                            
Wij pasten Samen in de Koets-                                                                
Onsterfelijkheid ging mee.                                                                          


We reden traag – Hij had geen haast                                                        
En ik liet achter mij                                                                                    
Mijn arbeid en mijn vrije tijd,                                                                      
Zo Hoffelijk was Hij-                                                                                    


We gingen langs de School, gestoei                                                          
Van Kinderen, in de Kring –                                                                        
Langs Velden Starend Graan – en langs                                                    
De Zon die Onderging –                                                                              


Of nee – Die ging langs Ons-                                                                      
Toen Dauw Kilte en huiver bracht-                                                              
Want enkel Tule- was mijn Sjaal-                                                                
Mijn Jurk, maar Spinnerag –                                                                        


We stopten voor een Huis dat leek                                                              
Een Zwelling van de Grond –                                                                        
Het Dak was nauwelijks te zien-                                                                  
De Kroonlijst – in de Grond –                                                                        


’t Is Eeuwen her – en toch voelt het-                                                            
Veel korter dan de Dag                                                                                
Dat ik voor ’t eerst die Paarden wist                                                              
Naar Eeuwigheid op weg-                                                                            

Uit Emily Dickinson Gedicht 712 (ca 1862)                                                  

 

Verschillen in de vertalingen
Zoals je ziet, zijn de vertalingen totaal verschillend. Het valt op dat Peter Verstegen vasthoudt aan de hoofdletters en streepjes zoals ze ook in het oorspronkelijke gedicht staan, terwijl Ans Bouter daar veel losser mee omgaat.


Ans Bouter is opgeleid als sociaal pedagoog en vertaalt nog maar 14 jaar, terwijl Peter Verstegen zich al zijn hele volwassen leven met literatuur en vertalingen bezighoudt.

 

Elsa Groenman-Warmelink
e.warmelink@gmail.com

06-281 284 69

beëdigd tolk-vertaalster Engels
vertaalster Duits-Nederlands

 

Wil je reageren? Dan is het handig om het nummer van het blog waarop je reageert in je bericht te vermelden.
Zie reactieformulier onderaan deze pagina. Je e-mailadres wordt niet gepubliceerd.

 

 

Blog 123 - De dood in gedichten (3) – Walt Whitman

O Captain! My Captain! (Walt Whitman) (1819-1892)

 

Gedichten over de dood zijn soms ook een eerbetoon aan de overledene, zoals het onderstaande gedicht over de dood van – de moord op – de Amerikaanse president Abraham Lincoln, vijf dagen naar de beëindiging van de Amerikaanse Burgeroorlog. (https://nl.wikipedia.org/wiki/Abraham_Lincoln )


Maar behalve dat het gedicht een eerbetoon is, drukt het ook wanhoop, onbegrip, verbijstering en rouw uit.

 

In Engelstalige, voornamelijk Amerikaanse films, wordt wel naar het gedicht verwezen.

In Dead Poets Society zegt Todd Anderson bijvoorbeeld bij wijze van steunbetuiging, als zijn docent meneer Keating op het punt staat het leslokaal gedwongen te verlaten: ‘O Captain! My Captain!’

De rest van de klas volgt zijn voorbeeld.
https://www.youtube.com/watch?v=VqZr4ZKYbcA

 

O Captain! My Captain!
our fearful trip is done;
The ship has weather'd every rack, the prize we sought is won;
The port is near, the bells I hear, the people all exulting,
While follow eyes the steady keel, the vessel grim and daring:
      But O heart! heart! heart!
            O the bleeding drops of red,
                  Where on the deck my Captain lies,
                        Fallen cold and dead.



O Captain! My Captain! rise up and hear the bells;
Rise up—for you the flag is flung—for you the bugle trills;
For you bouquets and ribbon'd wreaths—for you the shores a-crowding;
For you they call, the swaying mass, their eager faces turning;
      Here captain! dear father!
            This arm beneath your head;
                  It is some dream that on the deck,
                        You've fallen cold and dead.



My Captain does not answer, his lips are pale and still;
My father does not feel my arm, he has no pulse nor will;
The ship is anchor'd safe and sound, its voyage closed and done;
From fearful trip, the victor ship, comes in with object won;
      Exult, O shores, and ring, O bells!
            But I, with mournful tread,
                  Walk the deck my captain lies,
                        Fallen cold and dead.

 

Luister naar het gedicht: https://www.youtube.com/watch?v=J5XRWZtI4lA 
en lees https://en.wikipedia.org/wiki/Cultural_depictions_of_Abraham_Lincoln

 

Amerikaanse Burgeroorlog
De Amerikaanse Burgeroorlog was een grote oorlog tussen de noordelijke en de zuidelijke staten van de VS. Hij duurde van 12 April 1861 tot 9 april 1865. Dat was ongeveer 80 jaar na de Amerikaanse Revolutie.

 

In de Amerikaanse Burgeroorlog stonden 11 zuidelijke, agrarische staten tegenover 21 noordelijke staten. De zuidelijke staten scheidden zich af en noemden zich de Confederate States of America. Hun inwoners werden spottend Dixies  genoemd.

De Confederatie bestond uit de volgende staten:
- South Carolina,
- Mississippi,
- Florida,
- Alabama,
- Georgia,
- Louisiana,
- Texas,
- Virginia,
- Arkansas,
- North Carolina en
- Tennessee.


In de 21 noordelijke staten was veel meer industrie dan in de zuidelijke. Ze noemden zich gezamenlijk de Union, of de Unie. De staten New York, Pennsylvania, Michigan, Ohio en Kansas waren daarvan de belangrijkste.

Maryland, Kentucky, Missouri en West-Virginia behoorden wel tot de Unie, maar waren pro-slavernij.

 

Slavernij
De zuidelijke staten wilden uitbreiding van de slavernij, onder andere naar de gebieden die in de Mexicaans-Amerikaanse oorlog (1846-1848) op Mexico veroverd waren, terwijl de noordelijke staten dat niet wilden.

Dat was een van de oorzaken van de burgeroorlog, maar niet de enige. Een twistpunt was ook de vraag in hoeverre de afzonderlijke staten soeverein waren en of de federale regering meer te zeggen had dan de staten.

De zuidelijke staten waren in economisch opzicht sterk afhankelijk van plantages en meenden niet zonder slavernij te kunnen. Zij wilden graag vrijhandel.

De noordelijke staten waren meer gericht op industriële ontwikkeling en waren protectionistisch ingesteld.

 

Verkiezing van Abraham Lincoln
Na de verkiezing van Abraham Lincoln tot president in 1860 maakten zeven zuidelijke staten zich los. Lincoln wilde namelijk de slavernij afschaffen, al was dat achteraf gezien niet uit ideële motieven.

Assimilatie van de Afro-Amerikaanse bevolking was zeker niet zijn bedoeling: hij wilde de 200.000 bevrijde slaven uit het Noorden in het leger opnemen en had plannen om veel slaven naar Britse koloniën te deporteren.


“… that all men are created equal” (uit de toespraak van Lincoln in zijn Gettysburg Address, 19 november 1863) was naar Lincolns idee dus niet echt van toepassing op mensen van een ander dan het witte ras.

 

Hetzelfde schijnt gegolden te hebben voor Walt Whitman.

 

De Burgeroorlog
Lincoln was zeker niet van plan een oorlog te beginnen met de afgescheiden zuidelijke staten; zijn voornaamste doel was om de betrekkingen te herstellen. Dat was echter moeilijk, want hij wilde geen onderhandelingen met vertegenwoordigers van de Confederatie, omdat dat zou betekenen dat hij de tegenpartij als een onafhankelijke staat zou erkennen.


Op 12 april 1861 begonnen er toch gevechten en uiteindelijk bleken de noordelijke legers sterker dan de zuidelijke.


Op 9 april 1865 gaf de zuidelijke opperbevelhebber Robert E. Lee – van wie in deze tijd vele standbeelden in de VS worden neergehaald en beklad – zich uiteindelijk over aan de noordelijke legeraanvoerder Ulysses S. Grant, onder de appelboom bij het Appomattox Court House.

 

Deze gebeurtenis geldt als het einde van de Amerikaanse Burgeroorlog.

 

Moord op Lincoln
Op 14 april 1865, 5 dagen later dus, werd de in 1864 herkozen president Lincoln in een schouwburg in Washington doodgeschoten door John Wilkes Booth – een acteur en fanatiek voorstander van de slavernij.

Booth was in Maryland geboren, maar had Engelse ouders. Vermoedelijk kon hij het niet verkroppen dat de zuidelijke generaals zich hadden moeten overgeven.

 

Afschaffing van de slavernij en invoering van segregatie
Na de oorlog werd de slavernij in de Verenigde Staten afgeschaft. De gelijke rechten van de zwarte bevolking werden in 1867 erkend, maar in 1877 trok de pas verkozen president Rutherford B. Hayes de Federale troepen uit de zuidelijke staten terug, met als gevolg dat de gelijkheid tussen blank en zwart werd opgeheven en een segregatiesysteem werd ingevoerd (de Jim Crow-wetten.

Lees en huiver.

 

Pas in de jaren 50, 60 en 70 van de 20e eeuw kregen  blank en zwart in het zuiden van de Verenigde Staten daadwerkelijk gelijke burgerrechten.

 

Terug naar het gedicht van Walt Whitman
Het gedicht is natuurlijk een eerbetoon aan Abraham Lincoln, maar het is ook duidelijk behoorlijk sentimenteel.  Ik kon geen Nederlandse vertaling van het gedicht vinden, en ook niet van het andere beroemde gedicht dat Whitman schreef over de moord op president Lincoln:

When Lilacs Last in the Dooryard Bloom’d . Een lilac is een sering.

 

Het gedicht heeft maar liefst 16 lange coupletten. Het zesde couplet luidt:

6

Coffin that passes through lanes and streets,

Through day and night with the great cloud darkening the land,

With the pomp of the inloop’d flags with the cities draped in black,

With the show of the States themselves as of crape-veil’d women standing,

With processions long and winding and the flambeaus of the night,

With the countless torches lit, with the silent sea of faces and the unbared heads,

With the waiting depot, the arriving coffin, and the sombre faces,

With dirges (= klaagzangen) through the night, with the thousand voices rising strong and solemn,

With all the mournful voices of the dirges pour’d around the coffin,

The dim-lit churches and the shuddering organs—where amid these you journey,

With the tolling tolling bells’ perpetual clang,

Here, coffin that slowly passes,

I give you my sprig of lilac.

 

Behalve om de dood van Abraham Lincoln, rouwt Walt Whitman hier om de dood van de vele gesneuvelden in de burgeroorlog. De oorlog kostte namelijk aan 620.000 mensen het leven en er vielen 350.000 gewonden.


Walt Whitman
Walt Whitman was een tijdgenoot van Emily Dickinson. Zijn moeder was de dochter van een Nederlandse zeekapitein.

 

Tijdens de Burgeroorlog bezocht hij vele hospitalen en hij ging dan aan het bed zitten van ernstig gewonde jonge soldaten. Hij was er vast van overtuigd dat dat ze zou helpen.

Ook uit zijn gedichten blijkt dat hij nogal een romanticus was.

 

Elsa Groenman-Warmelink
e.warmelink@gmail.com

06-281 284 69

beëdigd tolk-vertaalster Engels
vertaalster Duits-Nederlands

 

Wil je reageren? Dan is het handig om het nummer van het blog waarop je reageert in je bericht te vermelden.
Zie reactieformulier onderaan deze pagina. Je e-mailadres wordt niet gepubliceerd.

 

 

 

Blog 124 – De dood in gedichten (4) - Egidius

 

Egidius waer bestu bleven

Folio 28r van het Gruuthuse-handschrift.

 

Het gedicht Egidius waer bestu bleven is omstreeks 1400 geschreven. Het is een klaaglied. De schrijver van het gedicht is onbekend.

 

In het gedicht wordt verhaald dat Egidius is overleden en de schrijver van het gedicht heeft achtergelaten in deze wereld. De dichter is verbijsterd dat hij/zij in de steek is gelaten en verlangt naar zijn/haar gheselle.

 

Geen kenner
Ik ben geen kenner van de Middeleeuwse Nederlandse literatuur en heb geen toegang tot allerlei bronnen, zoals het Gruuthuse-handschrift, maar de ‘kenners’ zijn het er blijkbaar over eens dat de dichter en Egidius (boezem)vrienden waren.

En wat mij opviel is dat zowel in de vertaling door Willem Wilmink als de hertaling op Wikipedia ‘gheselle’ met vriend of kameraad wordt vertaald.


Maar hoezo?
Als ík het gedicht lees, denk ik alleen maar:

 “Er zijn hier twee mensen. Een ervan is overleden. De nog levende persoon verlangt naar de overleden persoon. Hij/zij is verbijsterd dat zijn/haar ‘gezel’ (N.B.: er staat niet ‘vriend’, maar ‘gheselle’/gezel in de brontekst) er niet meer is en hem/haar in de steek heeft gelaten.

 

Boezemvrienden
Natuurlijk bestaat het verschijnsel ‘boezemvrienden’.

In de Griekse mythologie waren Achilles en Patroklos boezemvrienden. De Duitse schrijvers Goethe en Schiller schijnen ook heel hechte vrienden geweest te zijn (eind 18de eeuw).  

In de Bijbel kennen we het verhaal van de vriendschap tussen David en Jonathan (1 Samuël 23:18; 2 Samuël 1:26)

 

En ik ken inderdaad mensen die van jongs af aan een vriend of vriendin door dik en dun hebben, maar veel volwassen mensen die echt een boezemvriend of hartsvriendin hebben, ken ik niet.

Ik ken wél heel wat mensen die veel omgaan met een groep goede vrienden en/of vriendinnen.

 

Andere ‘gezellen’
Vanaf ons verblijf in de baarmoeder was mijn tweelingzus mijn beste vriendin, mijn bondgenoot, iemand van wie het vanzelfsprekend was dat ze er wás.

Daarom vraag ik me af:
waarom is er door Neerlandici niet naar de mogelijkheid gekeken dat het gedicht over Egidius geschreven is door, bijvoorbeeld, zijn tweelingbroer (of -zus) of eventueel een andere broer van ongeveer dezelfde leeftijd met wie hij ook al zijn hele leven veel optrok?

 

Homoseksuele relatie
Ik meen ook wel eens gelezen te hebben dat literatuuronderzoekers het mogelijk achten dat Egidius en de dichter een homoseksuele relatie hadden.

Over Achilles en Patroklos wordt dat ook wel gezegd en zelfs over David en Jonathan.

Dan is het toch ook mogelijk dat het in dit gedicht  om een heteroseksuele relatie ging?
Met andere woorden: dat het gedicht geschreven is door een vrouw die een relatie met Egidius had?
Noemen we een levenspartner niet ook een levensgezel?

 

Natuurlijk, in de Middeleeuwen zullen er meer geletterde mannen dan vrouwen geweest zijn, maar er waren echt wel geschoolde vrouwen.

Denk maar eens aan de dichteres en mystica Hadewych, die in het midden van de dertiende eeuw leefde, dus lang voordat dit gedicht geschreven werd. 

 

Naar mijn idee kan de dichter dus ook een levenspartner of (tweeling-)broer of zus van Egidius geweest zijn.

Hieronder het gedicht

 

Egidius waer bestu bleven
Mi lanct na di gheselle mijn
Du coors die doot du liets mi tleven
Dat was gheselscap goet ende fijn
Het sceen teen moeste ghestorven sijn

 

Nu bestu in den troon verheven
Claerre dan der zonnen scijn
Alle vruecht es di ghegheven


Egidius waer bestu bleven
Mi lanct na di gheselle mijn
Du coors die doot du liets mi tleven

 

Nu bidt vor mi ic moet noch sneven
Ende in de weerelt liden pijn
Verware mijn stede di beneven
Ic moet noch zinghen een liedekijn
Nochtan moet emmer ghestorven sijn


Egidius waer bestu bleven
Mi lanct na di gheselle mijn
Du coors die doot du liets mi tleven
Dat was gheselscap goet ende fijn
Het sceen teen moeste ghestorven sijn (eenmaal moet men sterven [EW])

 

 


De ‘hertaling’ van Willem Wilmink

Egidius, waar ben je gebleven?
Ik mis je zo, mijn kameraad.
Jij koos de dood, liet mij het leven.
Je vriendschap was er vroeg en laat,
maar 't moest zo zijn, een van ons gaat.

 

Nu ben je in 't hemelrijk verheven,
helderder dan de zonneschijn,
alle vreugd is jou gegeven.

 

Egidius, waar ben je gebleven?
Ik mis je zo, mijn kameraad.
Jij koos de dood, liet mij het leven.


Bid nu voor mij, ik ben verweven
met deze wereld en zijn kwaad.
Bewaar mijn plaats naast jou nog even,
ik moet nog zingen, in de maat,
tot de dood, die elk te wachten staat.

 

Egidius, waar ben je gebleven?
Ik mis je zo, mijn kameraad.
Jij koos de dood, liet mij het leven.
Je vriendschap was er vroeg en laat,
maar 't moest zo zijn, een van ons gaat.

(vertaling Willem Wilmink)

 

 

En de ‘uitleg’ zoals die in Wikipedia wordt gegeven

Egidius, waar ben je gebleven?

Ik verlang naar jou, mijn vriend

Jij koos de dood, je liet mij het leven[7][8]

 

 Dat was gezelschap goed en fijn

Het leek dat wij tegelijk zouden sterven[9]

Nu ben je opgenomen in de hemel

Stralender dan de zonneschijn

Alle vreugde is aan jou gegeven

Egidius, waar ben je gebleven?

Ik verlang naar jou, mijn vriend

Jij koos de dood, je liet mij het leven[7]

 

Nu bid voor mij, ik moet nog ongelukkig zijn

En in de wereld pijn lijden

Bewaar mijn plaats naast jou

 

Ik moet nog een liedje zingen

Toch moet ook ik eens sterven[10]

 

Egidius, waar ben je gebleven?

Ik verlang naar jou, mijn vriend

Jij koos de dood, je liet mij het leven

 

Dat was gezelschap goed en fijn

Het leek dat wij tegelijk zouden sterven

 

 

Elsa Groenman-Warmelink
e.warmelink@gmail.com

06-281 284 69

beëdigd tolk-vertaalster Engels
vertaalster Duits-Nederlands

 

Wil je reageren? Dan is het handig om het nummer van het blog waarop je reageert in je bericht te vermelden.
Zie reactieformulier onderaan deze pagina. Je e-mailadres wordt niet gepubliceerd.

 

 

Blog 125 – De dood in gedichten (5) – De tuinman en de dood

 

Met het onderstaande gedicht maakten we kennis op de middelbare school.

Het dateert uit 1926 en is van P.N. van Eyck (oorspronkelijk: Van Eyk), hoogleraar in Leiden en criticus. In 1947 kreeg hij de Constantijn Huygensprijs voor zijn gehele werk.

 

Zijn inaugurale rede in Leiden, in 1938, was getiteld Over leven en dood in de poëzie.

Van Eyck behoorde tot de generatie van J.C. Bloem en Adriaan Roland Holst.

 

De tuinman en de dood


Een Perzisch Edelman:

Van morgen ijlt mijn tuinman, wit van schrik,
Mijn woning in: "Heer, Heer, één ogenblik!

Ginds, in de rooshof, snoeide ik loot na loot,
Toen keek ik achter mij. Daar stond de Dood.

Ik schrok, en haastte mij langs de andere kant,
Maar zag nog juist de dreiging van zijn hand.

Meester, uw paard, en laat mij spoorslags gaan,
Voor de avond nog bereik ik Ispahaan!" -

Van middag (lang reeds was hij heengespoed)
Heb ik in 't cederpark de Dood ontmoet.

"Waarom," zo vraag ik, want hij wacht en zwijgt,
"Hebt gij van morgen vroeg mijn knecht gedreigd?"

Glimlachend antwoordt hij: "Geen dreiging was 't,
Waarvoor uw tuinman vlood. Ik was verrast,

Toen 'k 's morgens hier nog stil aan 't werk zag staan,
Die 'k 's avonds halen moest in Ispahaan."

P.N. van Eyck

 

 

Filosofisch
Het is wel duidelijk dat ‘De tuinman en de dood’ een beschouwend, filosofisch gedicht is. Er gaat geen dreiging of emotie vanuit, al staat in de eerste regel dat de tuinman wit van schrik naar binnen ijlt.
De boodschap van de tekst is dat het lot onvermijdelijk is en de dood onontkoombaar.

De dood speelt spelletjes.

 

Afstandelijk
De dichter kan zich natuurlijk gemakkelijk beschouwend opstellen; het gaat in het verhaal immers maar om zijn tuinman – niet om een geliefde.

Er is nog een andere reden dat dit gedicht zo laconiek overkomt: Van Eyck heeft het onderwerp namelijk niet zelf bedacht. Het komt uit een oude Arabische legende en Van Eyck is een samenvatting daarvan tegengekomen in een boek van Jean Cocteau – Le grand écart (‘De grote spagaat’).

 

Natuurlijk heeft Van Eyck zelf van het onderwerp een gedicht gemaakt – dat is zijn verdienste – maar bij het uitbrengen daarvan had hij wel moeten vermelden dat het onderwerp niet uit zijn eigen brein en gevoel was ontsproten.

 

Lot
Als middelbare scholier vond ik dit gedicht wel grappig. Het was ook gemakkelijk te lezen.

 

Maar nu mijn tweelingzus onlangs zo volkomen onverwacht is overleden, is het niet zo eenvoudig om laconiek tegen de onvermijdelijkheid van het lot aan te kijken. De dood zette zijn klauwen in haar vast terwijl zij daar totaal niet op voorbereid was, drie weken nadat ze haar man begraven had.

Mijn zus had een goede conditie en bereidde zich voor op een gloednieuwe, hopelijk prettige periode in haar leven – na de vele problemen met haar moeilijke man, van wie ze toch veel hield, en de onvermijdelijke periode van rouw waar ze doorheen zou moeten.

 

Hoe kon zij vermoeden dat de dood ook haar zou komen halen nadat ze hem eerder die maand ontmoet had toen haar man stierf?

De dood is niet eerlijk.

Elsa Groenman-Warmelink
e.warmelink@gmail.com

06-281 284 69

beëdigd tolk-vertaalster Engels
vertaalster Duits-Nederlands

 

Wil je reageren? Dan is het handig om het nummer van het blog waarop je reageert in je bericht te vermelden.
Zie reactieformulier onderaan deze pagina. Je e-mailadres wordt niet gepubliceerd.

 

Reactie plaatsen

Reacties

Elsa
21 dagen geleden

Dank voor je reactie, lieve Greet.

Greet
22 dagen geleden

Wat een prachtig, ontroerend gedicht Els!